अर्थशास्त्रविषयक शास्त्रीय दृष्टीकोन, भारत आणि महाराष्ट्राच्या आर्थिक प्रश्नासंबंधी विवेचन व प्रबोधन करणे, विविध आर्थिक विषयांवर  व्याख्याने,चर्चासत्रे, परिसंवाद घडवून आणणे. इत्यादी महत्वाचे उद्देश ठेवून मराठी अर्थशास्त्र परिषद दिनांक ९ जानेवारी १९७७ पासून कार्यरत आहे. व्याख्याने,चर्चासत्रे, परिसंवाद याबरोबरच आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे अर्थसंवाद हे त्रेमासिक परिषदेच्या वतीने नियमितपणे प्रकाशित केले जाते. अधिवेशनातील तीन दिवसाच्या कालावधीत सैद्धांतिक, राष्ट्रीय आणि राज्य पातळीवरील एक अशा तीन विषयांवर सविस्तर चर्चा घडवून आणली जाते. अधिवेशनातील विविध चर्चासत्रांमध्ये अनुभवी व नवोदित अर्थशास्त्रीय लेखकांना निश्चित करण्यात आलेल्या विषयांवर विवेचन करण्याची संधी उपलब्ध करून दिली जाते. नवोदित लेखकांना विविध प्रोत्साहनपर पारितोषिके देऊन गौरविले जाते.

मराठी अर्थशास्त्र परिषेदेचे अर्थशास्त्रीय पातळीवरील वैचारिक कार्य विविध महाविद्यालयांतून स्व. जमनालाल बजाज उपक्रम, पत्रपंडित पा. वा. गाडगीळ व्याख्यान, डॉ. सुधा मोकाशी पुरस्कृत व्याख्यान, भारतीय नोबेल पुरस्कार स्मृती परिसंवाद, टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठ व्याख्यान, धुळे व्याख्यानमाला इत्यादींद्वारे वर्षभर प्रवाहीपणे सुरु असते.

प्रतिवर्षी महाराष्ट्रातील एका विद्यापीठाच्या परिक्षेत्रातील महाविद्यालयात/विद्यापीठात परिषेदेच्या वार्षिक अधिवेशनाचे आयोजन केले जाते. तीन दिवस चालणाऱ्या अधिवेशनातील अध्यक्षीय भाषणास अनन्यसाधारण स्वरूपाचे महत्व आहे.मराठी अर्थशास्त्र परिषेदेच्या अध्यक्षांनी  अर्थशास्त्रीय वाङमय, इतिहास आणि  परंपरा, जागतिक व राष्ट्रीय अर्थतज्ञांचे आर्थिक विकासातील योगदान, विदेशी गुंतवणूक, भारतीय अर्थव्यवस्थेसमोरील आव्हाने आणि बलस्थाने, ग्रामीण व शहरी समस्या, आर्थिक विकास आणि सामाजिक न्याय, जलसिंचन, औदयोगिक विकास, कृषी व सेवा क्षेत्र, कर आणि चलन धोरण, विकासाचे नियोजन, भारताचे  व्यापारविषयक व  राजकोषीय धोरण, स्त्रिया आणि आर्थिक विकास, उच्च शिक्षणाचे अर्थशास्त्र, आरोग्याचे अर्थशास्त्र,लोकसंख्या, वाहतूक व्यवस्थेचे अर्थशास्त्र, प्रादेशिक असमतोल, हवामान साक्षरता,  आर्थिक विषमता, दारिद्रय इत्यादी आंतरराष्ट्रीय, राष्ट्रीय आणि राज्यपातळीवरील आर्थिक विषयांवर महत्वपूर्ण योगदान दिले आहे.

परिषेदेचे ४७ वे राष्ट्रीय वार्षिक अधिवेशन लातूर येथील दयानंद कला महाविद्यालयात ३०,३१ जानेवारी व १ फेब्रुवारी २०२५ रोजी संपन्न झाले. या अधिवेशनाने माझी अध्यक्षपदी अविरोध निवड केली त्याबद्दल मी सर्व सन्मानीय आजीव सभासदांप्रती ऋण व्यक्त करतो. अनेक मान्यवर अर्थतज्ञानी परिषेदेचे अध्यक्षस्थान भूषविले आहे. या मान्यवर माजी अध्यक्षांच्या कार्य आणि कर्तृत्वामुळे परिषदेच्या नाव लौकिकात भरच पडली आहे. अशा या नामांकित  मराठी अर्थशास्त्र परिषेदेच्या अध्यक्षपदी कार्य करण्याची संधी मला प्राप्त झाली ही माझ्यासाठी लाख मोलाची आणि अभिमानाची बाब आहे. परिषेदेचा देशात आणि राज्यात नावलौकिक आहे. त्या नावलौकिकात आणखी एक पुष्प विणणे हे मी माझे अद्य कर्तव्य समजतो.

प्रा. डॉ. विलास भिकाजी खंदारे
अध्यक्ष
मराठी अर्थशास्त्र परिषद

मराठी अर्थशास्त्र परिषद लवकरच आपल्या सुवर्ण महोत्सवी वर्षात पदार्पण करीत आहे. मराठी अर्थशास्त्र परिषदेची स्थापना ९ जानेवारी १९७७ रोजी झाली. परंतु परिषदेचे  आर्थिक वर्ष १ एप्रिल ते ३१ मार्च  असे असल्यामुळे ३१ मार्च २०२७ रोजी परिषदेच्या कार्याला पन्नास वर्षे पूर्ण होतील. त्या दृष्टीने २०२६-२७ हे  मराठी अर्थशास्त्र परिषदचे  सुवर्ण महोत्सवी वर्ष आहे.   मराठी अर्थशास्त्र परिषद आपल्या अस्तित्वाचे आणि यशस्वी कार्याचे जवळपास अर्धशतक पूर्ण करीत आहे. परिषदेच्या सुवर्ण महोत्सवी वर्षाच्या काळात सर्व आजीव संभासदांनी मला कार्याध्यक्ष पदावर काम करण्याची संधी दिली. त्या बद्दल मी परिषदेच्या आजीव संभासदांचा आभारी आहे. मराठी अर्थशास्त्र परिषदेचा आजीव सदस्य व कार्याध्यक्ष म्हणून परिषदेच्या सुवर्ण महोत्सवी यशस्वी वाटचालीचा मला सार्थ अभिमान आहे.

मराठी अर्थशास्त्र परिषद ही  प्रादेशिक भाषेतील एक विद्यानिष्ठ  संस्था म्हणून  महत्त्वाची आहे. मराठी अर्थशास्त्र  परिषदेने आपल्या जवळपास  ५० वर्षाच्या वाटचालीमध्ये शैक्षणिक आणि बिगर शैक्षणिक क्षेत्रामध्ये महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे. प्रादेशिक पातळीवरील विद्यानिष्ठ संस्था म्हणून मराठी अर्थशास्त्र परिषदेचा नावलौकिक वाढलेला आहे. या नाव लौकिकात परिषदेचे संस्थापक अध्यक्ष नी. वी. सोवनी व त्यांचे संस्थापक कार्यकारी मंडळ तसेच आजपर्यंतचे सर्व पदाधिकारी व परिषदेचे सर्व आजीव सदस्य यांचे योगदान विसरता येणार नाही.किंबहुना या सर्वांच्या कार्याची किंवा परिषदेच्या यशस्वी वाटचालीत त्यांनी दिलेल्या योगादानाची   जाणीव ठेवणे आवश्यक आहे.

भारताने सन १९५० नंतर भाषावार प्रांतरचनेचा स्वीकार केला. त्यामुळे देशात राज्यांची पुनर्रचना झाली. यामुळे वेगवेगळ्या राज्याच्या राजभाषा म्हणून त्या त्या राज्यातील भाषेला मान्यता मिळाली. यानुसार महाराष्ट्रात मराठी भाषेला महाराष्ट्राची राजभाषा म्हणून मान्यता मिळाली.  शिक्षण हे मातृभाषेतून असावे. हा विचार झपाट्याने वाढला. महाराष्ट्राचा विचार केला तर शिक्षण मात्रभाषेतून देण्यासाठी महाविद्यालयीन पातळीवर मराठी भाषेतून पुरेशी दर्जेदार पुस्तके उपलब्ध नव्हती. मराठी भाषेतून अर्थशास्त्राचे दर्जेदार ग्रंथ निर्माण करणे, त्याला प्रोत्साहन देणे किंवा अर्थशास्त्राची मराठी भाषेतील परिभाषा विकसित करणे इ. सर्वांची मराठी भाषेतून चर्चा करण्यासाठी एक व्यासपीठ असावे, अशा प्रकारचा विचार प्रथम आला. हे कार्य वैयक्तिक करण्याऐवजी संघटितपणे करावे या  विचारातून मराठी अर्थशास्त्र परिषदेचा उदय झालेला आहे. अगदी सुरुवातीला या संदर्भात श्री. नी. वी. सोवनी  यांच्या मनात असा विचार आला, आणि  त्यांनी तो विचार “सेंटर फॉर द स्टडी ऑफ सोशल चेंज मुंबई” चे अध्यक्ष श्री. गोवर्धन पारीख यांच्याकडे बोलून दाखवला. हा विचार उचलून धरून त्यासाठी प्रयत्न करण्यामध्ये गोवर्धन पारीख यांचा सक्रिय सहभाग होता. या नंतर नी. वी. सोवनी यांच्या सहकार्याने संबंधित लेखक व प्रकाशक यांची एक बैठक दि. ७ व ८ मार्च १९७६ रोजी पुणे येथे झाली. त्या ठिकाणी काही निर्णय घेण्यात आले. या बैठकीला सर्वश्री गोवर्धन पारीख,  रवींद्र सबनीस, नी. वी. सोवनी, वामनराव चोरघडे, दिनकर बोरीकर, वि. सी. जोशी, प्रमोद ठोंबरे, आनंद नाडकर्णी, कमलाकर परचुरे आणि रमेश पानसे उपस्थित होते. खऱ्या अर्थाने या बैठकीमध्येच मराठी अर्थशास्त्र परिषदेची मुहूर्तमेड रोवली गेली.

परिषद स्थापनेसंबंधी झालेली  चर्चा प्रत्यक्ष उतरवण्याची  जबाबदारी गोवर्धन पारीख, नी. वी. सोवनी व रवींद्र सबनीस यांच्यावर सोपवण्यात आली. त्यांनी कामाला सुरुवातही केली, परंतु दुर्दैवाने गोवर्धन पारीख  यांचे नोव्हेंबर १९७६ मध्ये दुर्दैवी निधन झाले. या निमित्ताने गोवर्धन पारीख यांनी परिषदेच्या स्थापनेसाठी दिलेल्या योगदानाचे स्मरण करणे आवश्यक आहे. ९ जानेवारी १९७७ रोजी संस्थापक सदस्यांची एक सभा गोखले अर्थशास्त्र व राज्यशास्त्र  संस्था, पुणे येथे संस्थेच्या ध.रा. गाडगीळ सभागृहात बोलवण्यात आली. अर्थशास्त्राचे जेष्ठ प्राध्यापक आणि पुणे विद्यापीठाचे तत्कालीन कुलगुरू देवदत्त दाभोलकर हे या बैठकीच्या अध्यक्षस्थानी होते. या बैठकीत परिषदेच्या घटनेचा मसुदा तयार करण्यात आला. यामध्ये परिषदेच्या विद्यमाने प्रकाशित करावयाच्या नियतकालिकाचे ‘अर्थसंवाद’ हे  नाव निश्चित करण्यात येऊन, एप्रिल १९७७ मध्ये अर्थसंवादचा पहिला अंक प्रकाशित करण्याचा संकल्प केला गेला. यावेळी अर्थसंवादच्या  संपादकाची जबाबदारी श्री. आनंद नाडकर्णी यांच्यावर सोपवण्यात आली. परिषदेच्या सर्व व्यवहारासाठी १ एप्रिल ते ३१ मार्च अशी  वर्षगणना करायचे  ठरवले. असे असले तरी परिषदेच्या  स्थापनेबाबतचे सर्व मूलभूत सोपस्कार हे दिनांक ९ जानेवारी १९७७ च्या सभेत पूर्ण केले. म्हणून परिषदेचा स्थापना दिवस हा ९ जानेवारी १९७७ हा आहे. हे लक्षात घ्यावे लागेल.

मराठी अर्थशास्त्र  परिषद  ही केवळ महाराष्ट्रापुरती मर्यादित  नाही. म्हणून या परिषदेच्या नावात ‘महाराष्ट्र’ हा शब्द वापरण्याच्या ऐवजी ‘मराठी’हा शब्दप्रयोग हेतूपूर्वक  केला आहे.  महाराष्ट्राबाहेरही जिथे-जिथे मराठीचे वास्तव्य आहे. तिथे ही परिषदपोहचू शकेल. असा संदेश या शब्दातून दिलेला आहे.  यामुळेच अधून मधून परिषदेची  अधिवेशने महाराष्ट्राच्या बाहेर होत आहेत.  किमान दहा वर्षातून एकदा तरी महाराष्ट्राच्या बाहेर परिषदेचे अधिवेशन व्हावे, यासाठी परिषद नेहमी प्रयत्नशील असते.  परिषदेचे वार्षिक अधिवेशन साधारणतः दिवाळीच्या सुट्टीमध्ये म्हणजे ऑक्टोबर- नोव्हेंबर महिन्यामध्ये भरवली जातात. जेणेकरून हा कालखंड सर्वांच्या सोयीचा आहे.

परिषदेच्या अधिवेशनासाठी पूर्वनियोजित असे तीन विषय मागील वर्षीच्या अधिवेशनातच ठरवले जातात. यामध्ये विविधतेच्या दृष्टिकोनातून एक विषय हा सैद्धांतिक असतो, दुसरा भारतीय अर्थव्यवस्थेसंबंधी आणि तिसरा महाराष्ट्राच्यासंबंधी असतो. तर चौथा आयत्या वेळचा विषय परिषदेचे अध्यक्ष देत असतात. असे  विषय ठेवण्याची  प्रथा आहे. परिषदेसाठी आलेल्या निबंधाची स्वीकृती किंवा अस्वीकृती याचा निर्णय पूर्णपणे परिषदेचे अध्यक्ष घेत असतात.

परिषदेचे कायमस्वरूपी कार्यालय (वास्तु) असावे, हे  स्वप्न दोन वर्षापूर्वी पूर्ण झालेले आहे.  याचा मला विशेष अभिमान आहे. सुरुवातीला १९७७ मध्ये केवळ संस्थापक सदस्यांची संख्या ५४ इतकी होती ही संख्या आजरोजी २१३६ पर्यंत जाऊन पोहचली असून, याचा मनस्वी आनंद होत आहे. परिषदेची संशोधन पत्रिका ‘अर्थसंवाद’ हे अव्याहतपणे चालू असून यास अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत. अर्थसंवादची नोंद विद्यापीठ अनुदान आयोगाने घेतली असून ‘दक्षता यादीत’ समाविष्ट केले आहे. अर्थसंवादची वाटचाल उत्तम पद्धतीने चालू आहे. परिषदेचे सर्व व्यवहार लोकशाही पद्धतीने पारदर्शी होतात. यामध्ये  परिषदेचे कार्यकारी मंडळ, अर्थसंवादचे संपादक व सर्व आजीव सभासद यांचा मोलाचा वाटा आहे. अशा प्रकारे परिषदेची सुवर्ण महोत्सवी यशस्वी वाटचालीचा मला आनंद  आहे.

मराठी अर्थशास्त्र परिषदेने मागील जवळपास ५० वर्षात अनेक बलस्थाने  निर्माण केलेली आहे. यामध्ये आपल्या कार्यकाळात वाढ करून, ही सर्व बलस्थाने आपण जपून ठेवणे आवश्यक आहे. परिषदेची बलस्थाने निर्माण करण्याकरता पहिल्या कार्यकारी मंडळापासून ते आजच्या कार्यकारी मंडळापर्यंत तसेच सर्व सभासदांचे योगदान महत्त्वाचे आहे. हे आपणास कदापी विसरता येणार नाही. (येथे सर्वांचा नामोल्लेख मी जागेच्या अभावामुळे करत नाही.) मराठी अर्थशास्त्र परिषद येत्या दोन वर्षात सुवर्ण महोत्सवी वर्षात पदार्पण करीत आहे. या निमित्ताने अर्थसंवादचा मराठी अर्थशास्त्र परिषद विषयक एखादा विशेष अंक काढून त्यात परिषदेच्या बलस्थानांचा व  कार्याचा सुवर्ण महोत्सवी आढावा घेत येईल.

कोणतीही सार्वजनिक संस्था निर्माण करणे (उभी करणे), ती संस्था वाढवने आणि  नंतर येणाऱ्या पिढ्यांनी त्या संस्थेचे कार्य उंचीवर नेणे हे संस्थेच्या बाबतीत महत्त्वाचे तीन महत्त्वाचे टप्पे असतात. सुरुवातीला अगदी प्रतिकूल परिस्थितीमध्येही जिद्दीने या संस्थेची स्थापना केली, समाजमान्यता मिळाली. या समाजमान्यता मिळालेल्या संस्थेला वाढवण्याची जबाबदारी आपल्या सर्वांची आहे. अशी समाजमान्यता मिळालेली मराठी अर्थशास्त्र परिषद पन्नास वर्षे पूर्ण करत आहे. या सुवर्ण महोत्सवी काळात परिषदेचे कार्याध्यक्षपद सांभाळण्याचे भाग्य मला परिषदेच्या आजीव सभासदांमुळे लाभले आहे. याची  मला जाणीव आहे. परिषदेला  पुढीलकाळात  अनेक उच्च शिखरे गाठायची आहेत.  यासाठी निस्वार्थ भावनेने  काम करणारी आजीव सभासद मंडळी पुढे येणे आवश्यक आहे. परिषदेच्या पुढील वाटचालीत माजी अध्यक्ष व ज्येष्ठांनी सर्व प्राध्यापक व आजीव सभासदांना मार्गदर्शन करणे आवश्यक आहे. यातून  नवे समर्थ नेतृत्व कार्यरत राहिले पाहिजे.  अशा प्रकारचे कार्य करत असताना श्रम, बुद्धी, पैसा या तिन्ही रूपाने आपल्या परिषदेला हातभार लावता येतो. ही परिषद आपली असून आपल्यासाठी आहे. तिला वाढवण्याची जबाबदारीही आपल्या सर्वांची आहे. या भावनेतूनच सर्व प्राध्यापक बांधव, आजीव सभासद, परिषदेचे कार्यकारी मंडळाने कार्य करणे आवश्यक आहे.

म्हणूनच मला म्हणावेसे वाटते की, इवलेसे रोप लविले द्वारी ! त्याचा वेलू  गेला गगनावरी !!

आपण आपल्या परीने हा परिषदरूपी वेलू वाढवण्यासाठी जिद्दीने, निस्वार्थ भावनेने कार्य करून, संवर्धन करू या. !!
धन्यवाद.!

प्रा. डॉ. विकास विनायकराव सुकाळे ,
कार्याध्यक्ष,
मराठी अर्थशास्त्र परिषद

मराठी अर्थशास्त्र परिषदेचे संकेतस्थळ विकसित होत आहे. याचा परिषदेचा कार्यवाह- खजिनदार म्हणून मनस्वी आनंद होत आहे. ९ जानेवारी १९७७ रोजी परिषदेची पुणे येथील गोखले अर्थशास्त्र संस्थेत पहिली सर्वसाधारण आयोजित करण्यात आली. या सभेच्या अध्यक्षस्थानी दे.अ. दाभोळकर होते. याच सभेने परिषदेच्या घटनेला मंजुरी दिली. या सभेने परिषदेचे पहिले अध्यक्ष म्हणून डॉ.नी.वि.सोवनी यांची तर कार्यवाह-खजिनदार म्हणून डॉ.रविंद्र सबनीस यांची सर्वानुमते निवड केली. केवळ ५४ सदस्यांच्या संखेनी प्रारंभ झालेल्या या परिषदेने आज वटवृक्षाचे रूप धारण केले आहे. आज महाराष्ट्रासह देशातील इतर राज्यात व विदेशातही परिषदेचे आजीव सभासद कार्यरत आहेत.आजमितीस परिषदेच्या आजीव सभासदांची संख्या १८७९ पर्यंत जाऊन पोहचली आहे, यामध्ये आणखी वेगाने वाढ होणे गरजेचे आहे. मराठी अर्थशास्त्र परिषदेची कल्पना ही अनेक अर्थशास्त्रीय क्षेत्रात क्रियाशील असणाऱ्यांच्या एकत्रित विचारातून एक अपरिहार्य घटना व अत्यावश्यक घटना म्हणून उदयास आली आहे. समाजात अर्थशास्त्रीय साक्षरता निर्माण होणे गरजेचे आहे. अर्थशास्त्रीय लेखनाला मराठी मातीचा गंध आला पाहिजे, तरच अर्थशास्त्रीय साक्षरता वाढेल. यासंदर्भातील परिषदेची भूमिका स्पष्ट आहे.

अर्थशास्त्राविषयी मराठी भाषेतून अध्ययन, अध्यापन, संशोधन आणि प्रबोधन यास चालना देणे, अर्थशास्त्र विषयक शास्त्रीय दृष्टीकोन व विचार मराठीतून प्रसृत करणे, अर्थशास्त्रीय विचार व्यक्त करण्यासाठी मराठी भाषा समृद्ध करणे, प्रामुख्याने भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या समस्यासंबंधी आणि त्यांच्या संदर्भात महाराष्ट्राच्या आर्थिक प्रश्नासंबधी विवेचन व प्रबोधन करणे, उपरोक्त उद्देशांशी सुसंगत व पोषक असे अन्य कोणतेही कार्य करणे. या उदिष्टांना घेऊन परिषद मागील ४५ वर्षापासून अविरतपणे कार्यरत आहे.या उद्दिष्टांची वेगाने पूर्तता करण्याच्या हेतूने साधने म्हणून पुढील मार्गाचा अवलंब परिषदेच्या माध्यमातून केला जातो. यामध्ये व्याख्याने व चर्चा घडवून आणणे, नियतकालिके काढणे व ग्रंथ निर्मिती करणे, वाचनालये, ग्रंथसंग्रह, सहली, भेटी, शिबिरे, चर्चासत्र, परिसंवाद अशासारखे कार्यक्रम हाती घेणे, राज्यात तथा राज्याबाहेर वेगवेगळ्या ठिकाणी अर्थशास्त्र विषयक संमेलनाचे व अधिवेशनाचे आयोजन करणे,अनुदाने, शिष्यवृत्या, पारितोषिके इत्यादीद्वारा अर्थविषयक संशोधन,अध्ययन, अध्यापन, ग्रंथ निर्मिती यांना प्रोत्साहन देणे, याबरोबरच परिषदेच्या उद्देशांशी सुसंगत व पोषक अन्य कार्यक्रम हाती घेणे. या साधनांच्या साह्याने उपरोक्त उदिष्टांची पूर्तता करण्याच्या दृष्टीने मार्गक्रमण केले आहे.

मराठी अर्थशास्त्र परिषदेच्या वतीने दोन अधिवेशनाच्या दरम्यानच्या कालावधीमध्ये विविध उपक्रमांचे आयोजन केले जाते. यामध्ये नी.वि.सोवनी स्मृती व्याख्यान, स्व.जमनालाल बजाज उपक्रम, पत्रपंडित पा.वा.गाडगीळ स्मृती व्याख्यान, धुळे व्याख्यानमाला, सुधा मोकाशी पुरस्कृत व्याख्यान, माजी अध्यक्षांच्या स्मरणार्थ व्याख्यान, अशाप्रकारच्या विविध उपक्रमांचे आयोजन महाराष्ट्रातील वेगवेगळ्या शहरात करण्यात येते. याबरोबरच परिषदेच्या वतीने विविध पारितोषिकेही दिली जातात. यामध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ उत्कृष्ठ ग्रंथ पारितोषिक, प्रा.मो.स. भावे पारितोषिक (अर्थसंवादमधील सर्वोत्कृष्ठ लेखांसाठी), मातोश्री बयाबाई श्रीपतराव कदम महिला ग्रंथ पारितोषिक, प्रा.सौ. अरुणा रारावीकर स्मृती आर्थिक लेख पारितोषिक (वृत्तपत्रातील लेख–प्रथम व द्वितीय), प्रा.कांतीभाई ठक्कर ऋणमुक्ती प्रतिष्ठानचे डॉ.अमर्त्य सेन पारितोषिक, डॉ.ज.फा.पाटील पारितोषिक (अधिवेशनात सादर केलेला सर्वोत्कृष्ट शोध निबंध– विद्यार्थ्याकरिता), पद्मजा गंधे पारितोषिक (अधिवेशनात सादर केलेला सर्वोत्कृष्ट शोध निबंध– महिलांकरिता), प्रा.स्व.भास्कर ढाले स्मृती पारितोषिक ( संत गाडगेबाबा अमरावती विद्यापीठ, अमरावती पदव्युत्तर अर्थशास्त्र विषयात प्रथम येणाऱ्या विद्यार्थ्यांकरिता),डॉ.रविंद्र सबनीस पारितोषिक, प्रा.डॉ. शंकर मोडक पुरस्कार. अशा प्रकारची विविध पारितोषिके परिषदेच्या वतीने वार्षिक अधिवेशनाच्या ठिकाणी दिली जातात.

मराठी अर्थशास्त्र परिषदेच्या या ४५ वर्षाच्या विकासात सर्व माजी अध्यक्ष यामध्ये प्रा.नी. वि.सोवनी(पुणे),प्रा.वि.म.दांडेकर(पुणे),डॉ.श्री.आ.देशपांडे(नागपूर),डॉ.वि.वि.बोरकर (औरंगाबाद), प्रा.या.शि. महाजन (जळगाव), डॉ. आनंद नाडकर्णी (पुणे), डॉ. स.ह. देशपांडे (मुंबई), डॉ. वि.बा. घुगे (कोल्हापूर),डॉ.ह.कृ.परांजपे (पुणे), डॉ.रविंद्र सबनीस (मुंबई), डॉ.गि.सो.कल्याणकर (औरंगाबाद), प्रा.सौ.नलिनी पंडित (मुंबई),डॉ.रविंद्र दोशी (कोल्हापूर), डॉ.श्रीनिवास खांदेवाले (नागपूर), डॉ.ज.फा.पाटील (कोल्हापूर), डॉ.शशिकांत गंधे(नवी दिल्ली), डॉ. व्य.सु.पाटणकर (धुळे), डॉ.के.जी. पठाण (पुणे), प्रा. शि.ना.माने (सातारा), डॉ.भ.ग.बापट (पुणे), डॉ.दि.व्य.जहागीरदार (अमरावती),डॉ. र.पु. कुरुलकर (औरंगाबाद), डॉ.सु.दा.तुपे (पुणे), डॉ. भालचंद्र मुणगेकर (मुंबई), डॉ.अ.रा.पडोशी (गोवा), डॉ. संतोष दास्ताने (पुणे), डॉ. सुर्यकांत जगदाळे (वाशी-उस्मानाबाद), डॉ. मधुकर शिंदे (इस्लामपूर-सांगली), डॉ. सर्जेराव ठोंबरे (औरंगाबाद), प्रा. दिलीप कदम (पुणे), प्रा. पी.बी.कुलकर्णी (पलूस-सांगली),डॉ. विनायक भिसे(औरंगाबाद),डॉ.सौ.मुक्ता जहागीरदार (अमरावती), प्राचार्य डॉ.आ.गो.पुजारी (सांगोला-सोलापूर), डॉ.के.के.पाटील (परभणी), प्राचार्य डॉ. जे.एस.पाटील (सातारा), डॉ.श्रीराम जोशी (जळगाव), डॉ.सुहास आव्हाड (संगमनेर), डॉ.एस.एम. भोसले (सातारा), डॉ. रामचंद्र रसाळ (लोणी-प्रवरानगर), प्रा. चारुदत्त गोखले (जळगाव), डॉ. रामदास वाय. माहोरे (नागपूर), प्राचार्य डॉ. अनिल सूर्यवंशी (बार्शी-सोलापूर) आणि विद्यमान अध्यक्ष डॉ. रामदास भांडवलकर (यवतमाळ) यांचे मोलाचे योगदान राहिले आहे.

परिषदेचे कार्याध्यक्ष म्हणून प्रा.नी.वि.सोवनी (पुणे), डॉ.रविंद्र सबनीस (मुंबई), डॉ, नलिनी पंडित (मुंबई), डॉ.व्य.सु.पाटणकर (धुळे), डॉ.ज.फा.पाटील (कोल्हापूर), प्रा.दिलीप पाटील (......), प्रा. चारुदत्त गोखले (जळगाव), डॉ. के.के.पाटील (परभणी)आणि विद्यमान कार्याध्यक्ष डॉ अविनाश निकम (शहादा-नंदुरबार) यांचे योगदान मराठी अर्थशास्त्र परिषदेच्या कायम स्मरणात राहील.

परिषदेचे कार्यवाह-खजिनदार म्हणून डॉ रविंद्र सबनीस (मुंबई), प्रा.सुरेश्वर गोस्वामी (...), डॉ.व्य.सु.पाटणकर (धुळे), प्रा.गुलाबराव तायडे (....), डॉ.आ.गो.पुजारी (सांगोला-सोलापूर), प्रा. सर्जेराव ठोंबरे (औरंगाबाद), प्रा. चारुदत्त गोखले (जळगाव), डॉ. अनिल सूर्यवंशी (बार्शी-सोलापूर), डॉ. रामदास भांडवलकर (यवतमाळ) या सर्व माजी कार्यवाह-खजिनदारांनी परिषदेचा कारभार कसा चालवावा यासंदर्भातील दिशा स्पष्ट केलेली असून त्याच पायवाटेने सद्या मी मार्गक्रमण करीत आहे.

मराठी अर्थशास्त्र परिषदेचे मुखपत्र अर्थसंवादचे प्रमुख संपादक म्हणून डॉ. आनंद नाडकर्णी (पुणे), डॉ.भ.ग.बापट (पुणे), डॉ. रविंद्र दोषी (कोल्हापूर), डॉ. विनायक देशपांडे (नागपूर), डॉ.जे. एस.पाटील (सातारा), डॉ. अविनाश निकम (शहादा- नंदुरबार) आणि विद्यमान संपादक डॉ. राहुल म्होपरे (कोल्हापूर) यांनी अतिशय उल्लेखनीय कार्य केले आहे. याबरोबरच आजपर्यंतचे सर्व विश्वस्त, कार्यकारणीचे पदाधिकारी तथा मराठी अर्थशास्त्र परिषदेचे सर्व आजीव सभासद यांचे सहकार्य आणि परिषदेवरील प्रेम यामुळेच परिषद या उंचीवर पोहचू शकली आहे. ही जाणीव मराठी अर्थशास्त्र परिषद कायम ठेवेल. मला कार्यवाह-खजिनदार म्हणून कार्य करण्याची संधी दिल्याबद्दल परिषदेच्या सर्व आजीव सभासदांचे मनःपुर्वक आभार.

डॉ. मारोती तेगमपुरे
कार्यवाह-खजिनदार,
मराठी अर्थशास्त्र परिषद.

मराठी अर्थशास्त्र परिषदेच्या स्थापनेपासूनच (१९७७) अर्थसंवाद या त्रैमासिकाकडे मराठी अर्थशास्त्र परिषदेचा आरसा म्हणून पाहिले जाते. अर्थसंवादला मराठी भाषेतील एक अत्यंत दर्जेदार नियतकालिक म्हणून महाराष्ट्रातच नव्हे तर संपूर्ण भारतात मान्यता आहे. अर्थसंवाद हे तज्ञ परीक्षित नियतकालिक (Peer Reviewed Journal) असून यामध्ये अर्थशास्त्रातील विविध चालू घडामोडींवर व प्रश्नांवर तज्ञ संशोधकांमार्फत लेखन केले जाते. गरजेनुरूप अर्थसंवादचे विषेशांक देखील काढले जातात. उल्लेखनीय बाब म्हणजे फेब्रुवारी, १९९४ मध्ये दिल्ली येथे भरलेल्या जागतिक ग्रंथ जत्रेमध्ये प्रादेशिक नियतकालिकांमधून अर्थसंवादची निवड केली गेली होती. अर्थसंवादला आनंद भडकमकर स्मृती प्रतिष्ठान सिकॉम लिमिटेडचे पारितोषिक प्राप्त झाले आहे.

याबरोबरच काही विद्यापीठांमध्ये अर्थसंवादवर अनेक लहान मोठे संशोधन प्रकल्प तथा विद्यावाचस्पती (Ph. D.) पदवीपर्यंतचे संशोधन देखील पूर्ण झाले आहे. ३१ मार्च, २०२२ अखेर अर्थसंवादचे एकूण ४५ खंड व त्यामधील एकूण १८० अंक प्रकाशित झाले आहेत. सर्वसाधारण सभेच्या निर्णयानुसार १ एप्रिल, २०२२ पासून अर्थसंवाद परिषदेच्या संकेतस्थळावर आभासी पद्धतीने (Online) प्रकाशित केला जाणार आहे. भारतातील जवळपास २०० महाविद्यालयांच्या ग्रंथालयांना अर्थसंवाद नियमित पाठविला जातो

अर्थसंवादचे प्रमुख संपादक म्हणून आज अखेर एकूण ६ तज्ञ व्यक्तींनी उल्लेखनीय काम केलेले आहे. यामध्ये पाहिले प्रमुख संपादक डॉ. आनंद नाडकर्णी (पुणे), डॉ भ. ग. बापट (पुणे), डॉ. रवींद्र दोषी (कोल्हापूर), डॉ. विनायक देशपांडे (नागपूर), डॉ. जे. एस. पाटील (सातारा), डॉ अविनाश निकम (शहादा) इ. चा समावेश होतो. अर्थसंवादचा सातवा प्रमुख संपादक म्हणून १ एप्रिल, २०१७ पासून मी जबादारी पार पाडण्याच्या प्रयत्न करीत आहे. अर्थसंवादरुपी हा जगन्नाथाचा रथ ओढण्यासाठी मला सन्माननिय आजी-माजी अध्यक्ष आणि कार्यकारिणी सदस्य सर्वतोपरी मदत व मार्गदर्शन करीत असतात.

डॉ. राहुल शं. म्होपरे
प्रमुख संपादक
अर्थसंवाद